во стационарни центри за издвојување на децата со аутизам во кризни периоди; центрите за терапија на децата и членовите на нивните семејства преку викендот; дневни центри за третман сè до заводите за сместување и рехабилитација на децата со аутизам. (1)
Според Ивона Милачиќ (2), историски гледано, до 50-те години од минатиот век децата со аутизам се наоѓале во психијатриските институции. Во 1965 година Стевен Сегал рекол дека нема ниедно дете што не може да се едуцира, така што иницирал промени со кои на секое дете му се дава право на едукација. Тоа во Англија е предвидено со посебен закон Education Act, а во Америка Carl Fenichel иницирал програма за деца со аутизам во дневен престој (Special days school).
Истиот автор наведува дека од деновите на Канер до денес, се развиле повеќе видови третмани и едукативни пристапи, па врз основа на согледувањата во Америка и Англија се констатирало дека има различни видови третмани.
Д-р Диана Цокова од Бугарија во својот труд (2005), излагајќи за третманот на децата со аутизам во САД и во Англија, посебно се задржува на најновите определби на овие земји во воспоставувањето на раниот третман на децата со аутизам од 90-те години на минатиот век наваму и создавањето на поповолни услови за помош на родителите за спроведување на ран третман во семејството. (10)
Најчести облици на третман на децата со аутизам во одделни земји се :
-
Посебните групи за деца од предучилишна возраст, при редовни детски градинки, специјални детски градинки или при соодветни установи што вршат рехабилитација на деца од предучилишна возраст;
-
Посебни групи за деца од училишна возраст, при посебни или редовни училишта;
-
Посебни групи или работни единици за младинци со аутизам, при установи за заштита и рехабилитација на младинци со инвалидност;
|
|
in stationary centers for separation of children with autism in critical periods; centers for therapy of children and their families at weekends; daily centers for treatment as well as institutes for lodging and rehabilitation of children with autism. (1)
According to Ivona Milachikj (2), up to 50s of the last century, children with autism were treated in psychiatric institutions. In 1965, Steven Segal said that every child could be educated and he initiated changes which provided children with their rights to education. Education Act provides that in Britain and Carl Fenichel initiated a program for children with autism in Special day school in the States.
The same author points out that a great number of treatments and educational approaches have developed since Caner. On the basis of the experiences in Britain and in the States different types of treatment can be considered.
Dr. Diana Cokova from Bulgaria in her work (2005), presenting the treatment of children with autism in the USA and in Great Britain, points out the latest commitments in these countries to establish early treatment of children with autism since the 90s of the last century and to provide favorable conditions for assistance to parents in carrying out early treatment in the family. (10)
Most frequent forms of treatment of children with autism in different countries are:
-
Special groups of pre-school children at regular kinder-gardens, special kinder-gardens or within relevant institutions for rehabilitation of children at pre-school age;
-
Special groups of school children at special or regular schools;
-
Special groups or working units for autistic youth at institutions for care and rehabilitation of youth with disabilities;
-
Special groups or working units with stationeries for children and youth with autism at institutions for care and rehabilitation of children with developmental disabilities;
-
Special centers (daily centers or stationeries) for treatment of children and youth with autism of hard impairment.
The number of children, depending on the age, in a group is 3-4, and the working hours are different. The treatment of the groups in kinder-gardens and in schools takes place on work days at the same time as in other working units, but in the groups on a whole day base treatment at institutions for rehabilitation and care of people with disabilities, it takes place from 07:00 a.m. till 05:00 p.m. The treatment in groups with a stationery at institutions for care and rehabilitation or at independent centers for autism takes place from 06:00 till 12:00 a.m., from 12:00 at noon till 06:00 p.m. and from 06:00 p.m. till 06:00 a.m. (i.e. day and night).
The work within the groups is performed in groups and individually. The morning work is focused on intensive, structural, educational, therapeutic and rehabilitating work, while the afternoon work is focused on recreation, therapeutic, sports and creative activities (fine arts, musical education and so on).
The choice of professional staff, members of experts’ team as well as of therapeutic approaches in the treatment is very important, having in mind that different profiles of professionals participate in the treatment.
The program content of the group is carried out with each child individually by a special teacher. The special teacher is assisted by a nurse who is in charge of child’s health care and nutrition. Besides them, other professionals such as: a psychologist, speech therapist, social worker and others take part in the treatment. These children are under constant observation and control of a pediatrician, neuro-psychiatrist and physiotherapist.
|
-
Посебни групи или работни единици со стационар за деца и младинци со аутизам при установи за заштита и рехабилитација на деца со тешкотии во развојот;
-
Посебни центри за третман на деца и младинци со аутизам со потешка оштетеност, што може да бидат дневни центри или стационари.
Бројот на децата со аутизам, во зависност од возраста, во една група изнесува од 3-4, а работното време е различно. Третманот во групите во градинките и во училиштата претежно се одвива во работните денови кога работат установите во исто време, како и другите работни единици, а во во групите со целодневен престој при установите за рехабилитација и заштита на лицата со инвалидност се изведува од 7-17 часот. Третманот во групите со стационар при установите за заштита и рехабилитација или во самостојните центри за аутизам се изведува дење и ноќе и тоа од 06-12, од 12-18, и од 18-06 наутро.
Работата во групите се изведува групно и индивидуално. Тежиштето на претпладневната работа е на интензивно структурна воспитно-образовна терапевтска и рехабилитациска работа, додека тежиштето на попладневната работа е на рекреативна, работно-терапевтска, образовно-спортска и креативната активност (ликовно, музичко и др.).
Изборот на стручниот кадар, на членовите на стручниот тим и на терапевтските постапки во третманот е многу важен, имајќи предвид дека во третманот учествуваат повеќе профили од стручни кадри.
Програмските содржини во групата се реализираат со секое дете индивидуално од дефектолог. На дефектологот во работата му помага медицинска сестра што се грижи за спроведување на здравствената заштита и исхраната на детето. Покрај овие два профила, во третманот на овие деца учествуваат и други стручни лица, како што се психолог, логопед, социјален работник и др. Овие деца треба постојано да бидат следени и да бидат под постојана контрола на педијатар, невропсихијатар и физиотерапевт.
|
|
2. Можни програмски содржини за непосредна работа со децата со аутизам
|
|
2. Possible program content for direct work with autistic children
|
Програмските содржини за непосредна работа со деца со аутизам бара посебна и опширна елаборација. Засега ќе ги наведеме само глобалните програмски содржини што треба да бидат опфатени во програмата.
Развој на самостојност, самопомош и социјализација
-
Запознавање со условите на престојот и работата во гупата и работата во објектот, навикнување на работната атмосфера, запознавање на општествената средина и поширокото окружување на детето;
-
Развивање грижа за себе во доменот на исхраната, личната хигиена, оспособување на децата за самостојно задоволување на своите потреби при престојот во установата, оспособување за вештини за користење тоалетот, задоволување на основните хигиенски навики, совладување вештини за соблекување и облекување и др.;
-
Снаоѓање во секојдневни ситуации (улица, продавница, ресторан, превоз и др.);
-
Постигнување неопходна комуникативност за функционирање во секојдневни ситуации. Запознавање со поимите на природната средина, ориентација во просторот и со правилата на поведението во саобраќајот. (3)
Облици на работа:
-
Воспитна работа во секојдневни ситуации;
-
Организирана игра (стимулација на животни ситуации).
Развој на специфични креативни способности
Со оваа програма се поттикнува развојот на индивидуалните склоности во областа на ликовното, музичкото и другите облици за креативно изразување.
Во областа на музичката култура е предвидено согледување и потврдување на посебните музички способности; будење интерес за ритам; развивање елементарни аудитивни перцепции; поттикнување звучни имитации, пеење и помнење на отпеаниот материјал.
|
|
What to be included in the program contents for direct work with autistic children requires a special and detailed elaboration. This paper presents only the global program contents.
Development of independence, self-assistance and socialization
-
Getting to know the conditions of the stay, the work in the group and the work in the premises, getting used to the working environment, getting to know the social environment;
-
Developing care of themselves in the domain of nutrition, personal hygiene, training children for independent fulfillment of their needs while they are in the institution; training them to acquire skills of how to use the toilet, to satisfy basic hygienic habits, dressing and undressing and so on;
-
Getting accustomed with everyday situations (street, shop, restaurant, transport and so on);
-
Acquiring necessary communication in order to function in everyday situations. Getting to know the ideas about the natural environment, orientation in space, the rules of behavior in traffic.(3)
Forms of work:
-
Education in everyday situations;
-
Organized game (stimulation of life situations).
Development of specific creative abilities
This program encourages the development of individual inclinations in the field of fine arts, music and other areas of creative expression.
In the area of musical culture, it is anticipated to perceive and acknowledge special musical abilities, to waken the interest in rhythm; to develop elementary auditory perceptions; to encourage sound imitations and singing and remembering the sung material.
Educational area of working occupation
It is anticipated, within this educational area, to form basic working habits of children with autism, to stimulate the development of psycho-motor and manual skills, to enrich senso-motor experience, to establish preconditions for further work and to get to know basic materials and techniques for work in regard to child’s abilities and possibilities.
Forms of work:
-
Getting to know different materials and techniques for work;
-
Forming necessary skills and habits for working process;
-
Training for performing elementary working operations and activities;
-
Including in the production process and cooperation with shelter working organizations.
Sports and recreation activities
-
Stimulation for experiencing the body and the body image;
-
Satisfaction of primary needs for movements and play;
-
Stimulation and making contacts, communication development, socialization and group identification;
-
Stimulation of physical development, coordination, precision, speed, mobility and balance;
-
Gaining motor skills which can be applied in life and work, for optimal work and social rehabilitation.
Forms of work:
-
Physical education;
-
Organized game and socializing with children of the same age;
-
Cultural activities and entertainment;
-
Summer and winter vacations and so on;
-
Walks, outings and so on.
Modification of behavior
Inadequate and nonfunctional forms of behavior are changed when behavioral therapy is applied. Modification of behavior covers the whole program of education, therapy, rehabilitation, work and training. That means application of different individual programs and approaches for every child. (1)
|
Воспитно-образовната област на работната окупација
Во рамките на оваа воспитно-образовна област се предвидува формирање основни работни навики кај децата со аутизам, поттикнување развојот на фината психомоторика и мануелната спретност, збогатување на сензомоторното искуство, создавање предуслови за натамошна работа и се запознаваат основните материјали и техники за работа, во сообразност со детските способности и можности.
Облици на работа:
-
Запознавање со различни материјали и техники за работа;
-
Формирање потребни вештини и навики за работен процес;
-
Оспособување за вршење елементарни работни операции и работни активности;
-
Вклучување во производен процес и соработка со заштитни работни организации.
Спортско-рекреативни активности
-
Поттикнување за доживување на телесноста и телесната целост;
-
Задоволување на примарните потреби за движење и игра;
-
Поттикнување и создавање контакти, развивање комуникации, социјализација и групна идентификација;
-
Стимулација на физичкиот развој, координација, прецизност, брзина, подвижност и рамнотежа;
-
Стекнување моторни вештини што може да се применат во животот и работата, заради оптимална работна и социјална рехабилитација.
Облици за работа:
-
Физичко воспитување;
-
Организирана игра и дружење со деца-врсници;
-
Културно-забавни активности;
-
Летување, зимување и сл. ;
-
Прошетки, излети и сл.
|
|
Модфикација на поведението
Со примена на Бихејвиоралната терапија се менуваат неадекватните и нефункционалните облици на поведение. Модификацијата на поведението ја опфаќа целокупната програма на едукација, терапија, рехабилитација, работно оспособување. Тоа подразбира примена на различни индивидуални програми и пристапи за секое дете. (1)
|
|
|
|
|
ПРЕДЛОЗИ
|
|
PROPOSALS
|
ЗА ПРОДОЛЖУВАЊЕ НА ЗАПОЧНАТИТЕ АКТИВНОСТИ ВО РЕШАВАЊЕТО НА ТРЕТМАНОТ НА ДЕЦАТА СО АУТИЗАМ ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
|
|
TO CONTINUE ACTIVITIES IN RESOLVING THE TREATMENT OF CHILDREN WITH AUTISM IN THE REPUBLIC OF MACEDONIA
|
Организацијата на третманот на лица со аутизам треба да се насочи кон:
|
|
Treatment organization of people with autism should be directed towards:
|
-
Почнување, а таму каде што е почнато, продолжување на третманот со најлесниот облик во организацијата, кој не бара многу ни кадар, простор, сретства, односно отворање посебни групи што може да работат во една или во две смени при постојни установи (градинки, училишта, рехабилитациони установи, здравствени установи и др.).
-
За предучилишни деца со аутизам, покрај групата што веќе работи при Заводот за рехабилитација на слух, говор и глас, можно е да се отворат уште 4 групи, и тоа 3 во Скопје, од кои по една при Заводот за рехабилитација на слух, говор и глас (нова група), при Заводот за рехабилитација на деца и младинци и при Заводот за ментално здравје во Скопје. Другите две групи може да се отворат по една во Заводот за рехабилитација на слух, говор и глас во Битола и во една од детските градинки во Струмица, каде што веќе има евидентирано такви деца.
-
За деца со аутизам од училишна возраст можно е засега да се отворат 6 групи и тоа 3 во Скопје, по една во посебните училишта Д-р Златан Сремац и Иднина и во Заводот за ментално здравје, а другите три групи да се отворат по една во посебните училишта, односно посебните паралелки во Битола, Ново Село-Струмица, и во Куманово.
|
|
-
To start, where it has started, to continue the treatment with the simplest form of organization which does not require staff, premises, means, i.e. opening of special groups that can work in one shift or in two shifts at the existing institutions (kindergartens, schools, rehabilitation institutions, health institutions and others).
-
Besides the group which works at the Institute for Rehabilitation of Hearing, Speech and Voice, other 4 groups can be open for pre-school children, i.e. 3(three) in Skopje, each at the Institute for Rehabilitation of Hearing, Speech and Voice (a new one), at the Institute for Rehabilitation of Children and Youth, and at the Institute for mental health in Skopje. Other two groups can be open, each at the Institute for Rehabilitation of Hearing, Speech and Voice in Bitola and at a kindergarten in Strumica, where such children have been evidenced.
-
For school age children with autism, 6 (six) groups can be open, 3 in Skopje, each in the special schools Dr. Zlatan Sremac and Idnina and at the Institute for Mental Health, other three to be open each in the special schools, i.e. special classes in Bitola, Novo Selo-Strumica and Kumanovo.
There are objective conditions in most of these institutions, because there are already included children in the educational process, and in Novo Selo, necessary preparation for opening a group (premises, qualified staff, work program and so on).
-
For youth with autism 2 groups can be open; one will work day time in two shifts at the Institute for Rehabilitation of Children and Youth-Skopje and the other with a stationary that can either work at the same institute or at the annex to the building for hard mentally retarded people in Demir Kapija.
-
Conditions for implementation of the objectives of the treatment organization and opening of the Center for Education and Rehabilitation of Children and Youth with Autism (our proposal) will be provided by opening the above mentioned special groups (with acquiring practical experience of work with autistic children, in service staff training, affirmation of this treatment and changing the attitudes of the authorized offices, institutions and organizations).
|
Во повеќето од овие установи има објективни услови за почнување со таков третман, бидејќи има вклучено одделни деца во воспитно-образовниот процес, а во Ново Село се извршени и потребните подготовки за отворање на групата (простор, оспособен кадар, програма за работа и др.).
-
За младинци со аутизам можно е да се отворат 2 групи, и тоа едната што ќе работи преку денот во две смени во Заводот за рехабилитација на деца и младинци-Скопје, а другата со стационар што може да работи во истиот завод или во Депандансот за тешко ментално ретардирани лица во Демир Капија.
-
Со отворањето на наведените посебни групи (со стекнување доволно искуство во работата со деца со аутизам, оспособување стручен кадар, афирмација на овој вид третман и менување свеста кај надлежните служби, установи и организации), ќе се стекнат услови за да се реализира и крајната цел во организацијата на третманот - отворање центар за образование и рехабилитација на деца и младинци со аутизам, што во овој случај тоа и го предлагаме.
|
|
|
|
|
Citation:Ajdinski Lj. Condition, Organization and Directions in Solving the Problem of People with Autism in the Republic of Macedonia. J Spec Educ Rehab 2005; 6(1-2):43-52.
|
|
|
|
|
|
Литература / References
|
|
|
-
Ајдински Љ. Интегрална рехабилитација на ментално ретардирани лица, Ј.К.С.Д. - Београд, 1982.
-
Ајдински Љ, Ајдински Г, Михаилов З. Основи на дефектолошката теорија и практика, во издание на Сојузот на дефектолозите на Македонија - Скопје, 1999.
-
Ајдински Љ. Децата со аутизам и потребата од организација на нивниот третман во Република Македонија, Дефектолошка теорија и практика 3/4, 1999.
-
American Psychiatric Association, Diagnostic and statistical manual of Mental disorders (4th ed). Washington, DC, 1994.
-
Бојанин С. Неуропсихијатрија развојног доба и општи реедукативни метод, Завод за уџбенике и наставна средства - Београд, 1985.
-
Јакулиќ С. Ментална заосталост, Завод за уџбенике и наставна средства - Београд, 1981.
-
Јакулиќ С. Биолошка основа психијатрије, Завод за уџбенике и наставна средства - Београд, 1991.
|
|
-
Мauk JE, Reber M, Batshaw Ml. Autisam in Children with Disabilities. Paul Brooces Publiching Co. 1977; 425-443.
-
Милачиќ И. Третман особа са аутизмом, Семинар во Скопје, 2000.
-
Цокова Диана, Фактори за усовршување на дејностите на лицата со аутистички нарушувања, Специјална педагогика, Софија, јануари 2005.
-
Меѓународни семинар: Савремене тенденције у третману особа са аутизмом, Нови Сад, 2002.
-
Селаковиќ М. Организација специјализоване помоќи код раног дечјег аутизма (Методске препоруке) - Превод - Москва, 1989.
-
Ута Фритх, Аутизам на прагу тајни - Прво издање, Bakil Vlackvill - 1989 (превод).
-
Центар за аутистичну децу - Београд: О организации рада Центра за домско збрињавање и дневни боравак деце и омладине у Београду, 1990.
-
ШОСО "Милан Петровиќ" - Нови Сад - Глобални програм рада за васпитно образовни рад са децом са аутизмом.
|