Истражувањето е реализирано од 2006 до 2009 година во рамките на последипломските студии на Факултетот за специјална едукација и рехабилитација. Собирањето на податоците и тестирањето на испитаниците е вршено на Институтот за онкологија и радиологија на Србија (IORS) и Универзитетската детска клиника во Белград (наставна база на факултетот). Статистичката обработка на податоците е направена во центарот за податоци при IORS.
Вкупно се тестирани 120 испитаници (60 испитаници од Е-групата и 60 испитаници од К-групата). Експерименталната и контролната група се изедначени по број, пол, возраст и ниво на образование, така што овие варијабли не би можеле значајно да влијаат на резултатите од истражувањето (табела 1, 2). Медијаните на старост за Е и К-групата изнесуваат 13 години (просечната старост на испитаниците од Е-групата е 12,98 (SD 3,05), а просечната старост на испитаниците од групата К 13,22 (SD 3,15). За процена на способноста за функционирање на децата заболени од малигни болести во социјалната средина е формиран Протоколот за функционирање на децата заболени од малигни болести. Протоколот се состои од општ и посебен дел. Општиот дел содржи информации од општ карактер како што се: име и презиме, дата на раѓање, податоци од медицинска и педагошка документација. Во посебниот дел од протоколот се структурирани тестовите за процена на способностите со кои лицата функционираат во социјалната средина. Изборот на тестови е направен врз основа на книгата Општа дефектолошка дијагностика (7), Протоколот за процена на праксијата (8), Невролошка процена на менталниот статус (MSSE) (9) и Peds QoL Skale (10). Резултатите на нашето истражување покажуваат дека проблемот во изведувањето на нерепрезентативните движења се јавува кај 6,67% испитаници од Е-групата, a 1,67% испитаници во К-групата. Истовремено, 93,33% испитаници од Е-групата немаат проблеми во изведувањето на нерепрезентативните движења и 98,33% испитаници од К-групата. На овој тест не е добиена статистички значајна разлика меѓу испитуваните групи. Разликата во способноста за изведување на движењата меѓу испитуваните групи не е статистички значајна ниту на тестот за нетранзитивни движења. Во групата 10% од испитаниците имаат проблем со изведувањето на нетранзитивните движења, додека 90% од испитаниците од Е-групата немаат проблем во изведувањето на нетранзитивните движења. Истовремено 98,33% од испитаниците од Е групата ги изведуваат нетранзитивните движења правилно, додека 1,67% од испитаниците имаат проблем во изведувањето на овие групи на движења. Структурата на добиените резултати упатува на заклучокот дека способноста за изведување на овие групи на движења зависи исклучително од видот на моторичката задача.
Статистички значајна разлика меѓу испитуваните групи е добиена на тестот на транзитивни движења. Во Е-групата 91,67% од испитаниците немаат проблем во изведувањето на транзитивните движења кон телото, додека 8,33% од испитанциите имаат проблем во изведувањето на овие групи на движења. Истовремено, 86,67% од испитаниците немаат проблеми на тестот за транзитивни движења од телото, додека кај 13,33% од испитаниците тој проблем е евидентиран. Способноста за изведување на движењата со целото тело, исто така статистички значајно е смалена кај испитаниците заболени од малигни болести во однос на К-групата. 80% од испитаниците од Е-групата, ги изведуваат движењата со целото тело правилно, а 20% од испитаниците имаат проблем со изведувањето на овие групи на движења. Истовремено во К-групата 3,33% од испитаниците имаат проблем во изведувањето на движењата со целото тело. Структурата на добиените резултати на оваа група на тестови упатува на заклучокот дека видот на моторни задачи и припадноста на групата ја детерминираат способноста за изведување на движењата. Понатамошната анализа на добиените резултати на нашето истражување покажува дека 88,33% од испитаниците од Е-групата правилно ги изведуваат билатералните движења, додека кај 11,66% од испитаниците од Е-групата е евидентиран проблемот со изведувањето на овие групи на движења. Со компарација на резултатите на испитаниците од К-групата на овој тест добивме статистички значајна разлика. Статистички значајната разлика меѓу испитуваните групи е добиена и на тестот за идеомоторни серии. Идеомоторните серии во Е-групата правилно ги решаваат 78,33% од испитаниците, додека кај 21,67% од испитаниците е евидентиран проблем во изведувањето.
Процената на конструктивната праксија кај испитаниците од Е и К-групата е тестиран на основа на тестот за репродукција на цртежите. Структурата на испитаниците од Е и К-групата во однос на овој тест е детерминирана од задачата и припадноста на групата. Забележан е пад на постигнувањата на Е-групата на сите зaдачи на тестот, но на сите не е добиена статистички значајна разлика во однос на постигнувањата на К-групата. Правилна репродукција на петтиот модел (задача бр. 5) направиле 73,33% од испитаниците од Е-групата, 23,33% од испитаниците прават дисторзија, а кај 3,33% од испитаниците е забележана лоша репродукција на зададениот модел. Паралелно, кај групата К, 86,67% од испитаниците прават коректна репродукција а 13,37% од испитаниците прават дисторзија. Добиена е статистички значајна разлика меѓу испитуваните групи при репродукција на 5-от модел. Структурата на добиените резултати на тестовите за конструктивна праксија ја детерминираат два фактора: болеста и видот на задачата.
Резултатите од нашето истражување покажуваат дека малигната болест е пратена и со дефицити во областа на когнитивните функции што значително го ограничува функционирањето на заболените лица во социјалната средина и директно ја детерминира програмата за специјална едукација и рехабилитација. Резултатите од нашето истражување покажале дека 60% од испитаниците од Е-групата остваруваат добар резултат на тестовите за внимание, 31,61% од испитаниците делумен, а кај 8,33% од испитаниците забележано е лошо внимание. Во исто време 95% од испитаниците од К-групата постигнуваат добар резултат на тестовите за внимание, а само кај 5% од испитаниците од К-групата е забележан лош резултат. Добиената разлика меѓу Е и К-групата статистички е значајна.
Во Е-групата 61,67% од испитаниците оствариле добро постигнување на тестовите за процена на новите способности за учење, 35% делумно а 3,33% лошо. Во К-групата 88,33% од испитаниците оствариле значајно добри постигнувања и 11,67% делумно. Разликата меѓу испитуваните групи е статистички значајна. На тестот за воочување на разликите испитаниците од Е-групата имаат статистички значајно помали постигнувања во однос на испитанците од К-групата. Во Е-групата 56,67% од испитаниците ги воочуваат разликите добро, 38,33% делумно, а 5% лошо. Во К-групата 71,67% од испитаниците ги воочуваат разликите добро, а 28,33% делумно. Истовремено, на тестот за процена на способностите за воочување на сличноста не е добиена разлика меѓу испитуваните групи. Способноста за пресметување е ограничена кај лицата заболени од малигни болести. Резултатите од нашето истражување покажуваат дека 55% од испитаниците од Е-групата ги решаваат сложените вербални задачи точно, 20% делумно, а 25% неправилно. Истовремено 81,67% од испитаниците од К-групата ги решаваат правилно сложените задачи, 5% делумно, а 13,33 неправилно. Добиената разлика меѓу Е и К-групите статистички е значајна. Дефицитот е значајно поизразен на тестот со сложените писмени задачи. Овие задачи точно ги решаваат 10% од испитаниците од Е-групата, 33,33% делумно, а 56,67 неправилно. Во исто време 21,67% од испитанците од К-групата овие задачи ги решава точно, 55% делумно, а 23,33 неправилно. Добиената разлика меѓу Е и К-групата има статистички значајна вредност. Структурата на добиените резултати на овие тестови покажува дека когнитивните нарушувања се карактеристични за лицата заболени од малигни болести и дека нарушувањата во когнитивното функционирање треба да се набљудуваат како директна последица на малигните болести кои имаат свои актуелни последици, но и како закана дека можат да ја оневозможат или забават појавата на оние способности кои следат во понатамошниот развоен период на детето, што претставува јасна индикација за итна дефектолошка интервенција.
Колку малигната болест и начинот на лечењето на истата го лимитираат функционирањето на лицата во социјалната средина, покажуваат и следните резултати добиени со нашето истражување. 40% од Е групата имаат проблем со пешачењето скоро секогаш или често, а 16,67% од испитаниците понекогаш. Истовремено во К-групата само 3,33% од испитаниците имаат често проблем со пешачењето, што е статистички значајно помалку во однос на Е-групата. Проблемот во пешачењето претставува значаен дефицит присутен во Е-групата и може да биде фактор кој ја попречува специјалната едукација и рехабилитација на лицата заболени од малигни болести. Структурата на испитаниците од групите Е и К во однос на способноста за обавување на домашните работи, покажува дека 30% од испитаниците од Е-групата често или скоро секогаш имаат проблем во извршувањето на домашните работи. Процентот на испитаниците од К-групата кои имаат проблеми во изведувањето на овие активности статистички е значајно помал и изнесува 13,34%. Добиените резултати јасно покажуваат кон висока условеност на малигната болест и способноста за извршување на домашните работи. Од аспект на специјалната едукација и рехабилитација многу е важен процентот на испитаниците од Е-групата кои немаат никогаш или скоро никогаш проблеми во извршувањето на домашните работи (38,33%). Ова може да биде значаен ресурс во креирањето и реализирањето на програмите за специјална едукација и рехабилитација.
Најголемиот број испитаници од Е-групата никогаш или скоро никогаш не се согласуваат лошо со врсниците (77,33%), додека 6,66% од испитаниците често или скоро секогаш се согласуваат со врсниците. Во К-групата, исто така, најголемиот број испитаници никогаш или скоро никогаш немаат лош однос со врсниците, само што тој процент статистички значајно е поголем во однос на испитаниците од Е-групата (90%).
|
|
The research was realized from 2006 to 2009 in the frames of the postgraduate studies on the Faculty for Special Education and Rehabilitation. The data gathering and the questioning of examinees was performed at the Institute for Oncology and Radiology of Serbia (IORS) and the University Children Clinique in Belgrade (lecturers’ base of the faculty). The statistical data processing was made in the data center in the IORS.
The total number of examinees was 120 (60 examinees from group E and 60 examinees from K group). The experimental and the control group were equalized by number, sex, age and level of education, so that these variables could not significantly influence the results from the research. The age medians for group E and K were 13 years (average age of the examinees from group E was 12, 98 (SD 3, 05) and the average age of the examinees from group K was 13, 22 (SD 3, 15). For assessment of the ability for functioning of the children with malignant disease a protocol was formed - “Protocol for functioning of children with malignant diseases”. The protocol consisted of a general and special part. The general part contained information with a general character like: name and surname, date of birth, medical and pedagogical documents. The special part of the protocol held the structured tests for assessment of the abilities with which the persons function in the social surroundings. The choice of the test was made based on the book Basic defectological diagnostics (7), Protocol for assessment of the pracsia (8), Neurological assessment of the mental status (MSSE) (9) and Peds QoL Skale (10). The results of our research show that the problem in performing non representative movements occurs in 6, 67% of the examinees from E group and 1, 67% examinees in K group. At the same time, 93,33% of the examinees from group E do not have problems in performing of the non representative movements and 98,33% examinees from K group. We did not get a statistically significant difference between the examined groups. The difference in the ability to perform the movements between the examined groups is not statistically significant neither on the Test for non transitive movements. In the group 10% of the examinees do not have a problem in performing of the non transitive movements, while 90% of the examinees from E group do not have a problem performing non transitive movements. At the same time 98,33% of the examinees from group E make the non transitive movements correctly, while 1,67% of the examinees have problems making these groups of movements. The structure of the gained results directs to the conclusion that the ability to perform these groups of movements is exclusively dependant on the type of motor task.
We obtained a statistically significant difference on the test for transitive movements. In group E, 91,67% of the examinees do not have a problem in performing non transitive movements towards the body, while 8,33% examinees have a problem in performing these groups of movements. At the same time, 86,67% of the examinees do not have problems on the test for non transitive movements from the body, while in 13,33% of the examinees this problem is evident. The ability for performing whole bodily movements is statistically significantly lowered in the examinees with malignant diseases regarding group K. 80% of the examinees from group E, perform the whole bodily movements correctly, and 20% of the examinees have problems in performing these groups of movements. At the same time in group K, 3,33% of the examinees have problems in performing whole bodily movements. The structure of the gained results of this group of tests directs to the conclusion that the type of motor tasks and group affiliation determine the ability to perform movements. Further analyses of the gained results of our research show that 83,33% of the examinees from group E make the bilateral movements correctly, while in 11,66% of the examinees from group E the problem with performing these groups is evident. By comparison of the results of the examinees from group K on this test we got a statistically significant difference. We got a statistically significant difference between the examined groups on the test for ideomotoric series. The ideomotoric series in E group were correctly solved by 78,33% of the examinees, while in 21,67% of the examinees we noticed a performance problem.
The assessment of the constructive pracsia in the examinees from groups E and K is tested based on the test for drawing reproduction. The structure of the examinees from groups E and K regarding this test is determined by the task and group affiliation. We noticed a fall of accomplishments in group E for all the tasks on the test but we did not get a statistically significant difference regarding the accomplishments in group K, on all of the tasks. A correct reproduction of the fifth model (task number 5) was made by 73,33% of the examinees from group E, 23,33% of the examinees make a distortion, and in 3,33% of the examinees we noticed a bad reproduction on the given model. Parallel with that, in group K, 86,67% of the examinees make a correct reproduction and 13,37% of the examinees make distortions. We got a statistically significant difference between the examined groups during the reproduction of the 5-th model. The structure of the gained results on the tests for a constructive pracsia is determined by two factors, sickness and type of task.
The results of our research show that the malignant disease is followed by deficits in the area of cognitive functioning which significantly limits the functioning of the diseased persons in the social surrounding and directly determines the program for special education and rehabilitation. The results of our research showed that 60% from group E make good results on the attention tests, 31,61% of the examinees partial, and in 8,33% of the examinees we noticed bad attention. At the same time 95% of the examinees in group K achieve good results on the tests for attention and only in 5% of the examinees from group K we can notice a bad result. The gained difference between groups E and K is statistically significant.
In group E, 61,67% of the examinees made good accomplishments on the test for assessments of the new abilities for learning, 35% have partial accomplishments and 3,33% have bad accomplishments. In group K, 88,33% from the examinees made significantly good accomplishments and 11,67% have partially good accomplishments . The difference between the examined groups is statistically significant. On the test for difference notice, the examinees from E group have a statistically significantly less accomplishments regarding the examinees from group K. In group E, 56,67% of the examinees notice the difference well, 38,33% notice the difference partially and 5% notice the difference badly. In group K, 71,67% of the examinees notice the differences well and 28,3% notice the differences partially. At the same time, on the assessment test for similarity notice we did not get a difference between the examined groups (table 14). The ability to calculate is limited in the persons with malignant diseases. The results from our research show that 55% of the examinees from group E solve the complex verbal tasks correctly, 20% solve them partially and 25% solve them incorrectly. At the same time 81,67% of the examinees from group K solve the complex tasks correctly, 5% solve the complex tasks partially, and 13,33% solve the complex tasks incorrectly. The gained difference between groups E and K is statistically significant. The deficit is significantly more accentuated on the test with complex written tasks. These tasks were correctly solved by 10% of the examinees from group E, 33,33% solved them partially and 56,67% solved them incorrectly. At the same time 21,67% of the examinees from group K solve these tasks correctly, 55% solve them partially, and 23,33% solve them incorrectly. The received difference between group E and K has a statistically significant value. The structure of the gained results from these tests show that the cognitive disturbances are characteristic for the persons with malignant diseases and that the disturbances in the cognitive functioning should be monitored as a direct consequence of the malignant diseases and that they should be monitored as a direct consequence of the malignant diseases that have their actual diseases but also as a threat that they can slow down the appearance of those abilities that follow in the future developmental period of the child, which is a clear indication for an emergency defectological intervention.
How much the malignant disease and the manner of treatment of the same limit the functioning of the persons in the social surroundings show the following results gained by our research. 40% of group E have a walking problem often or almost always, and 16,67% of the examinees have it sometimes. At the same time in group K only 3,33% of the examinees often have problems walking, which is statistically significantly less related to group E. The walking problem is a significant deficit in group E and can be the factor that disturbs the special education and rehabilitation of the persons with malignant diseases. Regarding the ability to do home tasks the structure of the examinees from groups E and K shows that 30% of the examinees from group E often or almost always have problems in doing home tasks. The percent of the examinees from group K that have problems in performing these activities in significantly smaller, that is 13,34%. The gained results clearly show towards a high preconditioning of the malignant disease and the ability to do domestic tasks. From the aspect of special education and rehabilitation the percent of E group that never or almost never have problems in doing home tasks (38,33%) is the most important. This can be an important resource in creating and realization of the programs for special education and rehabilitation.
The largest number of examinees from group E never or almost never disagree with their peers (77,33%) while 6,66% of the examinees often or almost always agree with their peers. In group K also, the largest number of examinees never or almost never have a bad relation with their peers, just this percent is statistically larger regarding the examinees from group E (90%).
|