JSER Policies
JSER Online
JSER Data
Frequency: quarterly
ISSN: 1409-6099 (Print)
ISSN: 1857-663X (Online)
Authors Info
- Read: 82017
СЕРВИСНИТЕ СЛУЖБИ ВО МАКЕДОНИЈА ЗА ЗАШТИТА, ОБРАЗОВАНИЕ И РЕХАБИЛИТАЦИЈА НА ДЕЦАТА СО ПОСЕБНИ ОБРАЗОВНИ ПОТРЕБИ
Одржано предавање на 16 и 17 ноември 2006 година на Филозофскиот факултет на формунот за Сервисните служби во организација на Македонското научно задружение за Аутизам и Европската асоцијација на обезбедувачи на услуги за лицата со пречки во развојот на кој учествуваа сите директори на установите за лица со пречки во развојот и од невладиниот сектор во Република Македонија
Љупчо АЈДИНСКИ
Филозофски факултет |
|
SERVICE INSTITUTIONS IN MACEDONIA FOR CARE, EDUCATION AND REHABILITATION OF CHILDREN WITH SPECIAL EDUCATION NEEDS
A lecture held on 16 and 17 November 2006 at the Faculty of Philosophy at the Forum on Service Institutions organized by the Macedonian Scientific Association of Autism and the European Association of service providers for people with developmental disabilities with participation of the directors of the institutions for people with developmental disabilities and the NGOs in the Republic of Macedonia.
Ljupcho AJDINSKI
Faculty of Philosophy |
|
|
|
Образованието и рехабилитацијата на децата со посебни образовни потреби во Република Македонија (слепи, глуви, психички попречени, телесно инвалидни и др.) се организира и изведува со организиран систем кој опфаќа: превентива, детекција, дијагностика, рана интервенција, посебно предучилишно, основно, средно и високо образование, социјализација, интеграција и институционално згрижување на лицата со тешки и со комбинирани недостатоци. |
|
Education and rehabilitation of children with special education needs in the Republic of Macedonia (blind, deaf, people with mental disabilities, with physical disabilities and others) is organized and carried out through an established system consisted of: prevention, detection, diagnosis and early intervention, special preschool, primary, secondary and higher education, socialization, integration, institutional care of people with severe and combined disabilities. |
1. Има 4 специјализирани развојни центри (два во Скопје и два во Битола) за превентивна заштита, рана детекција, дијагностика и рана интервенција на децата од предучилишна возраст, особено на децата родени со висок ризик, како и организирана патронажна дефектолошка и друга стручна служба за работа со децата и родителите во семејствата. |
|
1. There are 4 specialized developmental centers (two in Skopje and two in Bitola) for preventive care, early detection, diagnosis, early intervention of children at preschool age, especially children born with high risk, as well as organized special education and other professional service for work within the families. |
2. За предучилишно воспитание за деца со посебни образовни потреби но со потежок недостаток постојат групи при седум рехабилитациони установи: по една за слепи, деца со аутизам и телесно инвалидни деца; две за деца со умерена, тешка и длабока психичка попреченост, и три за деца со оштетен слух и говор. Во сите овие облици се опфатени околу 230 деца. Исто така и во редовните детски градинки заедно со другите деца има вклучено околу 300 деца со посебни образовни потреби од предучилишна возраст. |
|
2. There are special sections at seven special institutions for special preschool education of children with developmental disabilities and special education needs for severe disabilities: one for blind, one for children with autism and one for physically disabled children; two for children with moderate, hard and severe mental retardation and three for children with impaired hearing and speech. About 230 children are included in these institutions. |
3. За основно образование за деца со посебни образовни потреби од разни видови попреченост со потежок недостаток постојат седум посебни училишта: по едно за глуви, слепи и тешко инвалидни како и четири за ученици со психичка попреченост. Вкупно се опфатени околу 600 ученици. Покрај училиштата за посебно основно образование, постојат уште околу 40 посебни одделенија за ученици со психичка попреченост со потежок недостаток при редовните основни училишта со околу 400 ученици во 15 општини во земјата. Се започна со инклузија на деца со посебни образовни потреби во редовни одделенија во 5 редовни основни училишта, а сега тој број е зголемен на повеќе од 75. |
|
3. For primary education of children with special education needs of different kinds of disabilities there are seven special schools: one for deaf, one for blind and one for severe disabled children and four for children with mental retardation with about 600 pupils all together. |
4. Средното образование се изведува во четири посебни средни училишта: по едно за глуви и слепи ученици со потешки недостатоци и две училишта за ученици со психичка попреченост. Вкупно се опфатени околу 240 ученици. |
|
4. Special secondary education is carried out in 4 special secondary schools: one for deaf and one for blind students with hard disabilities and two for students with mental retardation with about 240 students all together. |
5. Постои и високо образование во кое се вклучуваат слепи лица на музичка академија, филозофски, филолошки, дефектолошки, правен факултет и др.; глувите лица се вклучуваат на академија за уметност, на филозофски и дефектолошки факултет и др., а телесно инвалидните лица се вклучуваат на правен, економски, технички и други факултети. |
|
5. The Higher Education includes blind students at Musical Academies, Faculty of Philosophy, Faculty of Phylology, Faculty of Special Education and Rehabilitation, Faculty of Law and others; deaf students at Arts Academies, Faculty of Philosophy, Faculty of Special Education and Rehabilitation and so on, and physical disabled people at the Faculty of Law, Faculty of Economics, Technical Faculty and others. |
|
|
|
6. За престој и работна окупација за младинци со потежок инвалидитет организирани се 20 дневни центри, во кои се опфатени околу 350 лица, а за деца со посебни образовни потреби со потежок недостаток од предучилишна возраст има 10 центри со околу 80 деца. |
|
6. There are 20 daily centers for work with youth with severe physical disabilities which include about 350 people. For children with developmental disabilities and special education needs at preschool age there are 10 centers with about 80 children. |
7. За деца и младинци со умерена и тешка интелектуална попреченост постои установа за образование и рехабилитација со околу 138 ученици.
Иако оваа установа врши воспитно-образовна дејност повеќе од 40 години, во последно време одделни лица од одделни државни органи, недоволно упатени во оваа проблематика, го оспоруваат образованието на овие лица, наспроти светските и европските документи и определби како и нашето досегашно македонско искуство. |
|
7. There is one institution for education and rehabilitation for children and youth with moderate mental retardation with about 138 users. Although this institution has performed educational activities for more than 40 years, certain people from some governmental organs, who are not familiar with this issue, oppose the education of these people contrary to worldwide and European documents and provisions as well as our Macedonian experience. |
8. За лица со тешка и длабока психичка попреченост постои и работи една установа во која се прифатени околу 350 лица со обезбедена здравствена заштита, нега, правилна исхрана, терапевтски третман, работна окупација, воспитни активности и тренинг. |
|
8. There is one institution for children with severe and deep mental retardation with about 350 people and provided health care, protection, nutrition, therapeutic treatment, occupational activities, educational activities and training. |
9. Започнат е процесот на деинституционализација на деца со тешка психичка попреченост (од установата во Демир Капија) и досега се сместени во биолошки и други згрижувачки семејства, повеќе од 30 деца. |
|
9. The process of deinstitutionalization of severe mentally retarded children has started (from the institution in Demir Kapija) and so far about 30 children have been integrated in biological or foster families. |
Законодавна рамка |
|
Legal framework |
||
Досегашните законските права на инвалидните лица во Македонија се вградени во:
|
|
On the basis of the Constitution of the Republic of Macedonia the following was brought:
|
||
|
|
|
||
1. УСТАВ НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |
|
1. CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF MACEDONIA |
||
|
|
|
||
2. ЗАКОНСКИ И ПОДЗАКОНСКИ ПРАВА ПРЕД ДОНЕСУВАЊЕ НА НАЦИОНАЛНИТЕ СТРАТЕШКИ ДОКУМЕНТИ |
|
2. LEGAL AND SUB-LEGAL RIGHTS BEFORE BRINGING THE NATIONAL STRATEGIC DOCUMENTS |
||
|
|
|
||
2.1. Законот за социјална заштита обезбедува:
|
|
2.1. Law on Social Care provides:
|
||
|
|
|
||
|
|
|
||
2.2. Законот за заштита на децата обезбедува:
|
|
2.2. Law on Children’s protection provides:
|
||
|
|
|
||
2..3. Законот за основно образование обезбедува:
|
|
2.3. Law on Elementary Education provides:
|
||
|
|
|
||
2.4. Законот за средно образование обезбедува:
|
|
2.4. Law on Secondary Education provides:
|
||
2.5. Законот за високо образование им обезбедува на студентите со инвалидност право на:
|
|
2.5. Law on Higher Education provides for disabled students:
|
||
|
|
|
||
2.6. Законот за вработување на инвалиди обезбедува:
|
|
2.6. Law on Employment of people with disabilities provides:
|
||
|
|
|
||
2.7. Законот за работни односи обезбедува права на:
|
|
2.7. Law on Working Relations provides:
|
||
|
|
|
||
2.8. Законот за пензиско и инвалидско осигурување обезбедува права на:
|
|
2.8. Law on Pension and Disability Insurance provides:
|
||
|
|
|
||
2.9. Законот за здравствено осигурување за инвалидните лица обезбедува права на:
|
|
2.9. Law on Health Insurance provides for disabled people:
|
||
|
|
|
||
2.10. Законот за планирање на просторот и проектирање на објекти обезбедува:
|
|
2.10. Law on Space Planning and Construction provides standards and norms for:
|
||
|
|
|
||
Новини и предизвици |
|
Innovationas and challenges |
||
Напредокот на науката, а посебно на биохемијата, хуманата генетика, психологијата, медицината и педагогијата влијаеше врз квалитативното менување на општествената и стручната практика во третманот на овие лица. |
|
The scientific progress, especially in biochemistry, human genetics, psychology, medicine and pedagogy, has influenced the qualitative change of the social and structural practice in the treatment of these people. |
||
општествениот живот. |
|
By accepting these international documents, it is aimed to implement them in the national legislation in order to respect these rights and with obligations the documents to be available for authorised organs, organizations, institutions and media. These documents initiated several national strategies to be brought as well as the changes and amendments to the national legislation in order to improve the rights of children with special education needs: children’s care, in primary, secondary and in higher education. |
||
|
|
|
||
3. ДОНЕСЕНИ НАЦИОНАЛНИ СТРАТЕШКИ ДОКУМЕНТИ: 3.1. Национална стратегија за изедначување на правата на лицата со хендикеп во Република Македонија.
3.2. Резолуција на регионалната конференција за иницирање законски промени за правата на лицата со инвалидност во Македонија и во регионот базирани врз достигањата и перспективите на Советот на Европа (Скопје, 2003). |
|
3. THE FOLLOWING NATIONAL STRATEGIC DOCUMENTS HAVE BEEN BROUGHT: |
||
|
|
|
||
Предлози |
|
Proposals |
||
1. Доследна имплементација на меѓународните документи во националното законодавство. |
|
1. Implementation of international documents in the national legislation. |
||
Овие лица-кандидати за запишување на факултет, при уписот под исти услови да имаат предност при запишувањето и да им се обезбедат неопходни услови при полагањето на приемниот испит. Во таа смисла треба да се изврши измена и дополнување на Законот за високо образование заради подобрување на условите за остварување на наведените права. |
|
These potential students, with the same conditions at enrolment, should have priority and necessary conditions while taking the entrance examination. Due to that some changes and additions to the Law on Higher Education have to be done for better conditions and realisation of these rights. |
||
|
|
|
||
Citation:Ajdinski Lj. Service Institutions in Macedonia for Care, Education and Rehabilitation of Children with Special Education Needs (Development and Conditions, Legal Frame, Innovations and Challenges, Proposals). J Spec Educ Rehab 2006; 7(1-2):65-76. |
||||
|
||||
Литература / References |
|
|
||
1. Ајдински Љ. 50 години заштита, образование и рехабилитација на лицата со хендикеп во Р. Македонија, Скопје 2000. |
|
7. Петров Р, Копачев Д, Такашманова-Соколовска Т, Нечев Ј. Едукативните и социјалните активности со децата со тешка и длабока ментална ретардација насочени кон деинституционализацијата (искуства од проектот во Република Македонија), Дефектолошки дани - Зборник радова, Херцег Нови, 2002. |
Адреса за сепаратите: |
|
Address requests for reprint to: |
Љупчо АЈДИНСКИ |
|
Ljupcho AJDINSKI |
Универзитет "Св. Кирил и Методиј" |
|
“Ss Cyril and Methodius” |
Share Us
Journal metrics
-
SNIP 0.059
-
IPP 0.07
-
SJR 0.13
-
h5-index 7
-
Google-based impact factor: 0.68
10 Most Read Articles
- PARENTAL ACCEPTANCE / REJECTION AND EMOTIONAL INTELLIGENCE AMONG ADOLESCENTS WITH AND WITHOUT DELINQUENT BEHAVIOR
- RELATIONSHIP BETWEEN LIFE BUILDING SKILLS AND SOCIAL ADJUSTMENT OF STUDENTS WITH HEARING IMPAIRMENT: IMPLICATIONS FOR COUNSELING
- EXPERIENCES FROM THE EDUCATIONAL SYSTEM – NARRATIVES OF PARENTS WITH CHILDREN WITH DISABILITIES IN CROATIA
- INOVATIONS IN THERAPY OF AUTISM
- THE DURATION AND PHASES OF QUALITATIVE RESEARCH
- REHABILITATION OF PERSONS WITH CEREBRAL PALSY
- HYPERACTIVE CHILD`S DISTURBED ATTENTION AS THE MOST COMMON CAUSE FOR LIGHT FORMS OF MENTAL DEFICIENCY
- DISORDERED ATTENTION AS NEUROPSYCHOLOGICAL COGNITIVE DISFUNCTION
- AUTISM AND TUBEROUS SCLEROSIS
- PEDAGOGICAL DIMENSIONS OF THE LEISURE