JSER Policies
JSER Online
JSER Data
Frequency: quarterly
ISSN: 1409-6099 (Print)
ISSN: 1857-663X (Online)
Authors Info
- Read: 67893
ПРИМЕНА НА ТЕРМИНОЛОГИЈАТА ЗА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ ВО СВЕТОТ И КАЈ НАС
Љупчо АЈДИНСКИ
Филозофски факултет |
|
APLICATION OF TERMINOLOGY FOR PEOPLE WITH DISABILITY IN THE WORLD AND IN OUR COUNTRY
Ljupcho AJDINSKI
Faculty of Philosophy |
Скопје, Македонија |
|
Skopje, Macedonia |
|
|
|
Во практиката, во комуникацијата, и во литературата, како и во законодавната регулатива се употребуваат голем број различни термини, што создава проблеми во заштитата, образованието и рехабилитацијата на лицата со инвалидност.
|
|
In practice and in communication, as well as in literature and legal regulations, a large number of different terms are used, which cause problems in protection, education and rehabilitation of people with disabilities. |
Вовед |
|
Introduction |
Актуелноста и значењето на овој стручен проблем е многукратен од повеќе аспекти. Прво, затоа што усогласеноста во употребата на терминологијата има мошне широко значење во третманот на лицата со инвалидност, со кои суштински се детерминираат одредени содржини, аспекти и постапки. Второ, затоа што шаренилото во примената на термините, кај нас и во светот, создава дилеми и проблеми во облиците и обемот на правата за остварување на општествената грижа за овие лица.
Оштетувањата кај овие лица се изразува со соодветна класификација и од неа многу зависи правилното насочување на заштитата и рехабилитацијата. Денес во Република Македонија се применува Класификацијата, објавена во 2000 година со посебен Правилник за оцена на специфичните потреби на лицата со пречки во физичкиот или психичкиот развој, што се потпира врз Класификацијата на Светската здравствена организација. (МКБ-10 ревизија 1992-1994). (1) |
|
The current interest and the significance of this professional problem is complex in regard with more aspects: Firstly, the standardization of terminology use has wide meaning in the treatment of people with disabilities which essentially determine certain contents, aspects and actions; and Secondly, because the variety of term usages in our county and worldwide, creates problems and dilemmas in forms and quantity of rights in realization of social care for these people.
The damage with these people is expressed with appropriate classification, which the correct direction of protection and rehabilitation depends on. Nowadays, in the Republic of Macedonia the Classification issued in 2000 with particular Rule Book for evaluation of specific needs of people with disabilities in physical and psychic development is used, based on the Classification of the World Health Organization. (MKB-10, revision 1992-1994). (1) |
|
|
|
ТЕРМИНИ И ПОИМИ ШТО СЕ ОДНЕСУВААТ НА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ, А СЕ УПОТРЕБУВААТ ВО ТЕОРИЈАТА, ПРАКТИКАТА И КОМУНИКАЦИЈАТА |
|
TERMS AND ITEMS REFERING TO PEOPLE WITH DISABILITIES, USED IN THEORY, PRACTICE AND |
Денес во различни земји се употребуваат повеќе термини и поими за лицата со инвалидност, како што се: дефект; инвалид; хендикеп; абнормалност; пречки во психофизичкиот развој; пречки во развојот; лица со посебни потреби и други.
|
|
Nowadays, in different countries, many terms and items regarding people with disabilities are used, such as: defect; invalid; handicap; abnormality; problems in psychophysical development; developmental problems; people with special needs and so on. |
Хендикеп |
|
Handicap |
Овој термин е често употребуван во секојдневниот живот. Терминот хендикеп, во поширока смисла на зборот, означува тешкотија или пречка што оневозможува некоја активност. А во потесна смисла на зборот за "хендикепирани" се сметаат оние лица што поради некоја болест, оштетување, инвалидност или пречки во развојот, имаат тешкотии во вклучувањето во општествената средина. (2) |
|
This term is frequently used in everyday life. In a broader sense of the word, the term handicap means difficulty or problem which disables some activity; but in a closer sense of the word, handicapped are considered those people who, due to some disease, damage, invalidity or developmental problems, have difficulties in social environmental inclusion. (2) |
|
|
|
Лица со пречки во развојот |
|
People with developmental problems |
Кај нас овој термин е во употреба во литературата и во законската регулатива, и тоа: прво, поради самата поставеност на системот на рехабилитацијата, што ги опфаќа лицата со пречки во развојот од самото раѓање, сî до адолесценцијата и нивната интеграција во социјалната средина; второ, поради тоа што во раниот период од животот кај децата што имаат некои оштетувања, не може да се постави диференцијална дијагноза за состојбата, и не може со сигурност да се определи и да се знае оштетувањето. (9) |
|
This term is used in our country in literature and legal regulations as follows: firstly, due to the system of rehabilitation, which includes people with developmental problems from their birth till their adolescence and integration in the social environment; and secondly, due to the fact that in the early period of life in children with certain damages, the differential diagnostics of the condition cannot be made and the damage cannot be certainly determined. (9) |
|
|
|
Лица со посебни потреби |
|
People with special needs |
Овој термин се појавува по објавувањето на Извештајот на УНЕСКО од Саламанка за специјалното образование во 1994 година, каде што е употребен терминот "специјални образовни потреби" (special education needs). Во тој извештај никаде не е спомнат терминот "деца со специјални потреби", без зборот образовни. (10) Терминот "деца со специјални образовни потреби" е употребен и во најновиот извештај на Европската агенција за развој на специјалното образование од јануари 2003 година. (3) |
|
This term appears after publishing UNESCO Report for special education from Salamanca in 1994, where the term special education needs was used. The term “children with special education needs” is used in the latest report of the European agency for development of special education in January 2003. (3) |
|
||
Инвалидност |
|
Invalidity |
"Инвалидност" подразбира состојба на организмот кај едно лице кое, поради болест, повреда или вродена мана, има трајно, делумно или целосно намалување на способностите на организмот за нормално функционирање, социјален живот и стопанисување. (4) Четврто, во сите меѓународни документи (резолуции, декларации и др.), како и во националните законски регулативи на голем број земји, се употребува терминот “disabled persons”, односно "инвалидни лица". |
|
It means condition of the organism of a person who because of illness, injury or birth defect has permanent, partial or total reduction of the organism abilities for normal function, social life and work. (4) Fourthly, in all international documents (resolutions, declarations and so on) as well as in national legal regulations of many countries, the term “disabled persons” is used, i.e., “invalid people”. |
|
|
|
I. ТЕРМИНОЛОГИЈА УПОТРЕБЕНА |
|
I. TERMINOLOGY USED IN |
|
|
|
1. ДЕКЛАРАЦИЈА ЗА ПРАВАТА НА |
|
1. DECLARATION ON THE RIGHTS |
|
|
|
|
|
The term disabled person in this declaration refers to any person who due to the lack (inborn or gained) of his/her physical or mental abilities is not able to provide complete or partial needs for normal individual or social life. (7) |
|
|
|
2. ДЕКЛАРАЦИЈА ЗА ПРАВАТА НА |
|
2. DECLARATION ON THE RIGHTS |
|
|
|
Во оваа декларација кога се зборува за правата на детето со оштетувања во развојот е употребен терминот "инвалидно дете". Така, во точките 2 и 3 е наведено: 2. Државите членки го признаваат правото на инвалидното дете ... и 3. Уважувајќи ги посебните потреби на инвалидното дете...(8) |
|
In this declaration, when the rights of a child with developmental damages are discussed, the term “disabled child” is used. So, in points 2 and 3 is stated: Point 2–The member states recognize the right of a disabled child… and Point 3–Considering the special needs of disabled child…(8) |
|
|
|
3. СТАНДАРДНИ ПРАВИЛА ЗА |
|
3. STANDARD RULES ON THE |
|
|
|
Во стандардните правила, исто така, се употребува терминот "инвалидност", но при преводот од англиски "disabilities" погрешно е преведен како "хендикеп". |
|
In the standard rules, the term “disability” is also used, but this term is translated from English as “handicap”. |
Во сите 22 правила е употребен терминот "persons with disabilities", односно "лица со инвалидност". Ќе споменеме само две правила. Правило 6: Образование: Државата треба да го признае еднаквото право и можност за основно, средно и високо образование на децата, младинците и возрасните со инвалидност... Правило 7: Вработување: Државата треба да го обезбеди остварувањето на човековите права на лицата со инвалидност, особено на полето на вработувањето.(9) |
|
In all 22 rules, the term “persons with disability” is used, i.e., “persons with invalidity”. We will mention only two rules. Rule 6: Education: The state should recognize equal rights and opportunities for elementary, secondary and higher education of children, youth and adults with disability… Rule 7: Employment: The state should provide realization of human rights of persons with disabilities, especially in the field of employment. (9) |
|
|
|
4. ИЗВЕШТАЈ НА УНЕСКО ОД |
|
4. THE SALAMANCA STATEMENT AND |
|
|
|
Секаде во Извештајот, а и во насловот се употребува терминот "Специјални образовни потреби", а кога ќе се спомне лице, тогаш се употребува терминот лице или дете со инвалидност. |
|
Everywhere in the UNESCO Report, even in the title, the term “Special needs education” is used, but when a person is mentioned, then the term person or child with disabilities is used. |
|
|
|
II. НАЦИОНАЛНА ЛЕГИСЛАТИВА |
|
II. NATIONAL LEGISLATION IN CER- |
|
|
|
КАНАДА |
|
CANADA |
|
|
|
1. ЗАКОН ЗА ПРОФЕСИОНАЛНА РЕХАБИЛИТАЦИЈА НА ИНВАЛИДНИ ЛИЦА |
|
1. VOCATIONAL REHABILITATION OF DISABLED PERSONS ACT |
|
|
|
Во една од потточките на овој закон стои: "Kanadskiot priod kon pra{awata za INVALIDNOST".(11) |
|
In one of the sub-points of this Law is stated: “Canadian approach towards the issue of DISABILITY”. (11) |
2. ПЕНЗИСКИ ПЛАН НА КАНАДА |
|
2. CANADIAN PENSION PLAN |
|
|
|
И во овој документ се употребува терминот "инвалид". Така, во точката (б) стои: и лицето што ќе стане или престанало да биде инвалид... (11) |
|
In this document, the term “disabled person” is also used. So, in Point (b) it is stated: and the person who will become or stopped being disabled…(11) |
|
|
|
АНГЛИЈА |
|
ENGLAND |
|
|
|
ЗАКОН ЗА РАЗЛИКУВАЊЕ НА ИНВАЛИДИТЕ |
|
DISABILITY DISCRIMINATION ACT 1995 |
|
|
|
Во овој закон се употребува терминот "инвалид", во кој се наведува дека под инвалид се подразбира физичка, сетилна и ментална инвалидност. Карактеристично е да се нагласи дека во овој закон и кога се работи за едукација на децата, се употребува терминот "инвалид". Така, во делот IV-образование стои: Едукација на децата со инвалидност. (12) |
|
This law uses the term “disability” which refers to physical, sensual or mental disability. It should be point out that this law uses the term “disability” when education of children is in question. So, in Part 4–education it is stated: Education of children with disabilities. (12) |
|
|
|
ИТАЛИЈА |
|
ITALY |
|
|
|
НАЦИОНАЛЕН ЗАКОН ЗА ГРИЖА, СОЦИЈАЛНА ИНТЕГРАЦИЈА И ПРАВАТА НА ЛИЦАТА СО ИНВАЛИДНОСТ-104/92 |
|
NATIONAL LAW ON CARE, SOCIAL INTEGRATION AND RIGHTS OF PERSONS WITH DISABILITIES-104/92 |
|
|
|
Исто така и во овој закон се употребува терминот "инвалидност", ама во преводот на македонски е употребен погрешно терминот "хендикеп". (13) |
|
This law also uses the term “disability”, but in the translation into Macedonian, the term “handicap” is used instead. (13) |
|
|
|
Од досега изложеното може да заклучиме дека во комуникацијата, литературата и во законската регулатива во светот и кај нас најмногу се употребувани терминот Disabilities persons, односно "Лица со инвалидност". |
|
From the above mentioned we may conclude that in communication, literature and in legal regulations worldwide and in our country the term Disabled persons is mostly used. |
Покрај овој термин, во последните години сé почесто се употребува и терминот "посебни потреби", а би требало "посебни образовни потреби",како што стои во Извештајот на УНЕСКО, заради што официјално кај нас во 2001 година се презеде и во Законот за основно образование, како термин "посебни образовни потреби".
Авторите на ова излагање (1999) на Дефектологијата í даваат интердисциплинарен карактер, кој се условува од сеопфатната синтеза меѓу знаењата од областа на педагошките, медицинските, психолошките и другите науки. Таа ги користи овие познавања во изучувањето и истражувањето на детекцијата, дијагностиката, третманот, образованието, воспитанието и оспособувањето на лицата со инвалидност преку интегралниот пристап на компонентите од клиничкиот, едукативниот и социо-економскиот дел на рехабилитацијата. (15) И ние се согласуваме дека терминот упатува на негативна конотација, но имајќи ја предвид неговата традиционална примена и неможноста засега да се изнајде друг соодветен термин што ќе ги опфаќа содржините, целите и задачите на Дефектологијата, принудени сме за домашна употреба да го користиме овој термин, додека во меѓународната комуникација ќе го користиме терминот специјална едукација и рехабилитација. |
|
Beside this term, the term “special needs” has been used for the last few years instead of the term “special education needs” as it was stated in the UNESCO Report, due to which the term “special education needs” was officially included in our Law on Primary Education in 2001.
The authors of this report (1999) give the defectology its interdisciplinary character, which is caused by the comprehensive synthesis of knowledge in the fields of pedagogical, medical, psychological and other sciences. It uses this knowledge in study and research of detection, diagnostics and treatment, education, up-bringing and training of people with disabilities through integral approach of components of clinical, educational and socio-economic part in rehabilitation. (15) We also agree that the term has a negative connotation, but having in mind its traditional implementation and not being able to apply another appropriate term which can include the content, aims and task of defectology, we suggest for domestic usage, to use this term, while in international communication the term special education and rehabilitation to be used. |
|
Citation:Ajdinski Lj, Ajdinski G, Kitkanj Z. Aplication of Terminology for People with Disability in the World and in our Country. J Spec Educ Rehab 2004; 5(1-2):145-156. |
||||
|
||||
Литература / References |
|
|
||
|
|
|
||
1. Правилник за оцена на специфичните потреби на лицата со пречки во физичкиот или психичкиот развој (Сл. Весник на РМ, бр. 1776/2000). |
|
10. The standard rules on the Equalization or Oppttunities for Persons with Disabilities, UN, 1994. |
Share Us
Journal metrics
-
SNIP 0.059
-
IPP 0.07
-
SJR 0.13
-
h5-index 7
-
Google-based impact factor: 0.68
10 Most Read Articles
- PARENTAL ACCEPTANCE / REJECTION AND EMOTIONAL INTELLIGENCE AMONG ADOLESCENTS WITH AND WITHOUT DELINQUENT BEHAVIOR
- RELATIONSHIP BETWEEN LIFE BUILDING SKILLS AND SOCIAL ADJUSTMENT OF STUDENTS WITH HEARING IMPAIRMENT: IMPLICATIONS FOR COUNSELING
- EXPERIENCES FROM THE EDUCATIONAL SYSTEM – NARRATIVES OF PARENTS WITH CHILDREN WITH DISABILITIES IN CROATIA
- INOVATIONS IN THERAPY OF AUTISM
- THE DURATION AND PHASES OF QUALITATIVE RESEARCH
- REHABILITATION OF PERSONS WITH CEREBRAL PALSY
- HYPERACTIVE CHILD`S DISTURBED ATTENTION AS THE MOST COMMON CAUSE FOR LIGHT FORMS OF MENTAL DEFICIENCY
- DISORDERED ATTENTION AS NEUROPSYCHOLOGICAL COGNITIVE DISFUNCTION
- AUTISM AND TUBEROUS SCLEROSIS
- PEDAGOGICAL DIMENSIONS OF THE LEISURE